Aktualności

Studia dualne – nowatorskie rozwiązanie. Wdrażanie projektu kształceniowego w firmie Phoenix Contact Wielkopolska Sp. z o.o.

Paweł Berłowski, Mariusz Woźniak (Wsp.)

Studia dualne to w krajach Europy Zachodniej niezwykle popularna forma kształcenia, która wychodzi naprzeciw oczekiwaniom pracodawców i studentów. Coraz częściej wzbudza zainteresowanie polskich firm. Dzięki studiom dualnym, czyli nauce w formie praktycznej, student po ukończeniu nauki jest w pełni przystosowany do pracy.

Artykuł powstał na podstawie wywiadu z 28 listopada 2012 r. z Aleksandrą Dzieciołowską-Piątek, Dyrektor ds. personalnych, Damianem Bąkowskim, Dyrektorem Technicznym i Anetą Osiecką-Kita, Specjalistą ds. szkoleń, PHOENIX CONTACT Wielkopolska Sp. z o.o.

1. O firmie
   Powstała ponad 80 lat temu w Niemczech Grupa Phoenix Contact jest liderem w technikach połączeń elektrycznych i w automatyce przemysłowej. Obecnie działa poprzez oddziały oraz firmy partnerskie na całym świecie i zatrudnia 12 300 osób. W Polsce firma prowadzi działalność od 1994 roku, kiedy to powstała spółka Phoenix Contact Wielkopolska Sp. z o.o. Znajduje w niej zatrudnienie blisko 1600 pracowników.
2. Stawka na rozwój pracownika. Studia dualne
   Jak podkreślają przedstawiciele firmy, sukces i rozwój Phoenix Contact Wielkopolska w dużej mierze zależą od jakości zatrudnianych pracowników. To właśnie pracownicy są najważniejszym zasobem firmy, dlatego polityka personalna kształtowana jest w oparciu o ich ciągły rozwój zawodowy. Ponadto zarząd firmy zdaje sobie sprawę, że nie można osiągać długoterminowych celów biznesowych w oderwaniu od umiejętności, doświadczenia, wykształcenia czy motywacji pracownika. Dlatego poświęca dużą część swojej uwagi podnoszeniu kwalifikacji pracowników.
   Jednym z nowatorskich programów, który ma wychodzić na przeciw przyjętej strategii, są studia dualne, czyli studia o profilu praktycznym. Program, który powstaje w ramach współpracy między Phoenix Contact, Volkswagen Poznań i Politechniką Poznańską, ma zostać uruchomiony w 2013 roku.
3. Nowatorstwo tej formy kształcenia
   Projekt studiów dualnych jest nowatorski na wielu płaszczyznach. Po pierwsze daje możliwość absolwentowi studiów uzyskania obok tytułu inżyniera, dodatkowego tytułu zawodowego – mechatronika. Oznacza to, że w czasie nauki student zostanie przygotowywany do pracy również pod kontem praktycznym, zawodowym. Aby uzyskać ten tytuł, student będzie musiał osiągnąć pozytywny wynik z egzaminu organizowanego przez AHK (Niemiecka Izba Przemysłowo-Handlowa posiadająca siedzibę również w Polsce). Egzamin jest przeprowadzany na wzór egzaminu organizowanego u naszych zachodnich sąsiadów. Jest to ewenement w skali kraju, bo mimo że inne uczelnie w Polsce wprowadzały system studiów dualnych, to właśnie na Politechnice Poznańskiej będzie można uzyskać drugi tytuł zawodowy.
   Nowatorstwo projektu polega także na praktycznej weryfikacji współpracy uczelni z przedsiębiorstwami. W Polsce tego typu porozumienia nie są popularne, a przecież niosą korzyści zarówno dla studentów, jak i dla przedsiębiorstw oraz uczelni – beneficjentami są zatem 3 strony tego rozwiązania. Ciekawe jest, że pracodawca w takim wypadku ma wypływ na formę kształcenia swojego pracownika. Otrzymuje jakby model, który może formować, uwzględniając specyfikę rozwiązań i kulturę organizacyjną firmy. Co ważne – odbywa się to za pełną aprobatą studenta, który chce po zakończeniu nauki być przygotowany do podjęcia danej pracy u konkretnego pracodawcy. Jako przykład można podać realizację pracy dyplomowej związanej z bieżącymi potrzebami firmy.
4. Różnica między praktykami, a studiami dualnymi
   Błędem byłoby twierdzić, że studia dualne to po prostu praktyki odbywane w ramach zajęć szkolnych. Te dwie formy zdobywania doświadczenia różnią się od siebie na wielu płaszczyznach, a zasadniczą różnicą jest czas nabywania doświadczenia. W ramach praktyk wynikających z programu studiów student zdobywa doświadczenie w wymiarze stosunkowo krótkim – np. miesiąc. Inaczej jest w przypadku studiów dualnych, gdzie zdobywanie wiedzy praktycznej można podzielić na dwie formy.
   Pierwsza z nich to praktyki w okresach między semestrami. Oznacza to, że w wakacje student pracuje w firmie. Biorąc pod uwagę fakt, że większość studentów szuka zatrudnienia właśnie na okres wakacji i często w celach zarobkowych niekoniecznie związanych z profilem nauczania, firmy Phoenix Contact i Volkswagen Poznań zapewniają im pracę w branży, która jest przedmiotem ich studiów.
   W ramach programu studiów dualnych praca w okresie letnich wakacji trwa tylko dwa miesiące, stąd biorąc pod uwagę wakacyjny okres studenta (trzy miesiące) zostaje mu jeszcze czas na wypoczynek. Przy czym z prawnego punku widzenia studentowi w ramach programu będzie przysługiwało również prawo do urlopu zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi. Obecnie trwają pracę nad konstrukcją odpowiedniej umowy.
   Druga forma zdobywania wiedzy praktycznej w programie studiów dualnych to zajęcia praktyczne w ciągu roku akademickiego. Polegają na tym, że w każdym tygodniu przez cały tok studiów student przynajmniej jeden dzień spędza w firmie. Wraz z kolejnymi latami nauki czas ten będzie wydłużany. Na siódmym semestrze nauki student będzie spędzał w pracy trzy dni w tygodniu, a tylko dwa na uczelni.
5. Porozumienie z Volkswagenem i uczelnią. Strony projektu
   Na jednym ze spotkań panelowych na Politechnice Poznańskiej, gdzie poruszano tematykę kontaktów firm z uczelniami, przedstawiciele różnych firm prezentowali swoje referaty. Wśród nich reprezentant Phoenix Contact Wielkopolska przedstawił model studiów dualnych i wyszedł z inicjatywą rozpoczęcia takich działań wspólnie z Politechniką Poznańską, nie wykluczając współpracy z innym partnerem strategicznym w postaci drugiego przedsiębiorstwa.
   Wystąpienie to zaowocowało wstępnymi rozmowami z przedstawicielami Volkswagen Poznań i pracownikami Politechniki Poznańskiej, a następnie podjęciem oficjalnej współpracy. W projekcie występują cztery strony projektu. Wynika to oczywiście z tego, że obok firm i uczelni są również studenci, korzystający z programu.
   W ramach współpracy utworzono grupę projektową, do której zaproszono trzy instytucjonalne strony projektu. Obecnie – w ocenie stron współpracy – zespół jest zgrany i wspólnymi siłami realizuje wcześniej ustalone cele. Tu również można dopatrzeć się nowatorskiego charakteru przedsięwzięcia, gdyż tego typu porozumienie (między dwiema firmami i uczelnią) jest rzadkością na polskim rynku.
6. Przyczyny wdrożenia. Budowanie na doświadczeniu spółek-matek
   Przyczyny wdrożenia omawianego rozwiązania – jak mówią sami przedstawiciele firmy Phoenix – były dość prozaiczne. Phoenix Contact Wielkopolska jest firmą o wysokim stopniu automatyzacji, stąd mile widzianym pracownikiem jest osoba przygotowania w zakresie automatyki czy robotyki. Jednak pozyskanie pracowników o tak wysokich kompetencjach nie jest łatwe. W związku z tym – wykorzystując doświadczenie spółki-matki z Blombergu, która współpracuje z kilkoma niemieckimi uczelniami od kilkunastu lat – postanowiono właśnie taki model studiów wprowadzić w Polsce. Doświadczenia niemieckie są bardzo budujące, a przedsiębiorcy i studenci czerpią z projektu wymierne korzyści.
   Podoba sytuacja miała miejsce w Volkswagen Poznań, którego centrala mieszcząca się w Niemczech również realizuje program studiów dualnych. To pozwoliło dwóm firmom z Polski wspólnie zaimplementować nowatorskie rozwiązania w oparciu o doświadczenia ich zachodnich odpowiedników. Tu trzeba powiedzieć, że model studiów dualnych na zachodzie Europy jest bardzo popularny, dlatego wiele firm i uczelni w Niemczech korzysta z takiego rozwiązania.
7. Studia dualne dla pracowitych
   Uczestnictwo w takim projekcie będzie wymagało od studenta wzmożonej pracy i wysiłku. Obecne europejskie standardy w zakresie studiów wyższych zmierzają do zmniejszania liczby zajęć na uczelni i czasem wykazują „nadmierną troskę” o studenta. Dlatego kwestia godzenia pracy i studiów oraz czasu wypoczynku była podejmowana na spotkaniach z zainteresowanymi podmiotami (Phoenix Contact, Volkswagen Poznań i Politechnika Poznańska). Efektem rozmów jest pozycjonowanie rozwiązania jako lukratywnego produktu dla ambitnych i rodzaj wyzwania, który podejmą tylko najbardziej pracowici i wyjątkowi studenci. Firmom zależy, aby uczestniczyły w nim osoby, które starają się określić zawodowo i dążyć do zdobywania wiedzy oraz doświadczenia w tym zakresie, idąc w ślad za swoimi kolegami z Zachodu.
8. Umowa.Zabezpieczenie
   Jednym z wyzwań w trakcie fazy przygotowania projektu jest próba znalezienia odpowiedzi na pytania, na ile projekt ma zostać zabezpieczony lojalnościowymi zapisami w umowie i jak bardzo wiązać studenta postanowieniami umowy. Czy jego współpraca będzie opierała się tylko na realizacji umowy, którą podpisze, a celem będzie uniknięcie konsekwencji prawnych, czy może uda się nawiązać nić współpracy opartą na motywacji wewnętrznej, dzięki czemu student będzie chciał wiązać przyszłość z firmą. Jest to trudna kwestia, dlatego strony projektu podejmują ją w dyskusjach i starają się znaleźć odpowiednie rozwiązanie.
   Chęć określenia tej kwestii w jak najbardziej optymalny sposób wynika z zaangażowania i inwestycji, jakie w trakcie projektu poniosą przedsiębiorstwa. Obecnie przedstawiciele firmy Phoenix Contact mówią, iż zabezpieczenia formalne będą musiały istnieć, ale dąży się do tego, aby znaleźć odpowiednią miarę ich zastosowania.
   W zakresie odpowiedniej motywacji i zabezpieczenia pomocą może okazać się dobrze zorganizowana kampania informacyjna i właściwie ukierunkowana rekrutacja, które – jak mają nadzieję przedstawiciele obu firm – pozwolą wyłonić grupę prawdziwie zmotywowanych i właściwie dopasowanych studentów, a wtedy zapisy umowne będą znacznie łagodniejsze. Jednak firmy przed podjęciem decyzji co do zapisów umowy, muszą odpowiedzieć sobie na pytanie, czego oczekują od studentów i jak wyobrażają sobie tę współpracę. Gdy uda się uzyskać odpowiedź, będzie można szukać rozwiązań formalno-prawnych, których polski system prawny zapewnia szeroką gamę.
9. Dział Kształcenia w Phoenix Contact
   W firmie Phoenix Contact istnieje Dział Kształcenia, który odpowiada za przygotowanie pracowników do wykonywania pracy z różnych obszarów. Chodzi tu między innymi o zawody ślusarza, operatora obrabiarek numerycznych, mechatronika i operatora do przetwórstwa tworzyw sztucznych. W związku z tym firma posiada w swoich szeregach kadrę, która potrafi przygotować studenta do pracy na poziomie zawodowym.
   Jeśli chodzi o kształcenie na poziomie inżynierskim, to również i tacy specjaliści znajdują zatrudnienie w firmie Phoenix i Volkswagen. Tym niemniej będą podejmowane rozmowy z uczelnią, tak aby wykładowcy akademiccy zaangażowali się w proces przygotowania studentów do pracy. Wydaje się więc, że firmy będą w stanie poradzić sobie z tym wyzwaniem. Struktura firmy i jej kultura organizacyjna wychodzi naprzeciw tym wyzwaniom, jednak ze względu na nowatorstwo projektu studiów dualnych trzeba będzie zwróć szczególną uwagę na komunikację, zwłaszcza w przypadku opiekunów studentów.
10. Opieka
    Studenci biorący udział w programie nie będą pozostawieni sami sobie. Zostaną wyznaczeni opiekunowie, którzy będą wspierać ich w pracy.
    W zakresie opieki należy wyróżnić dwie kategorie: opiekę formalno-prawną i merytoryczną. Pierwszy rodzaj opieki, jak sama nazwa wskazuje, będzie towarzyszył studentowi w załatwianiu spraw organizacyjno-prawnych. Mowa tu przede wszystkim o sprawach związanych z poruszaniem się po przedsiębiorstwie czy wypełnieniem i dostarczeniem odpowiednich dokumentów itp. Drugi rodzaj opieki to opieka merytoryczna odpowiadającą programowi kształcenia, stąd musi być i będzie zagwarantowana na poziomie inżynierskim.
    W każdym dziale, w którym studenci będą odbywać swoje praktyki, będzie działał opiekun, wspierający rozwój uczestników. Nie zawsze jednak będzie on odpowiadał za stronę techniczną pracy. Niekiedy rolę merytoryczną przejmą inżynierowie o określonych kompetencjach, a ich zadaniem będzie czuwanie nad prawidłowym wykonywaniem zadań.
11. Cele i korzyści z projektu
    Głównym celem programu jest rozwój, doskonalenie kompetencji studentów, pozyskanie potencjałów i talentów dla firmy. Jednak największy nacisk kładzie się w programie na budowanie wiedzy praktycznej studentów. W dzisiejszych czasach absolwenci studiów nie zawsze są przygotowani do pracy, a szczególne znaczenie ma to w przypadku kierunków technicznych. Wdrożenie do pracy młodego inżyniera zajmuje firmie przynajmniej pół roku (poznaje w tym czasie kulturę firmy, procesy jakie w niej zachodzą, dokumentację, normy i urządzenia). Program studiów dualnych ma za zadanie wykorzystać czas trwania studiów inżynierskich (trzy i pół roku) właśnie na to przygotowanie. Dlatego osoba biorąca udział w programie po skończeniu studiów jest gotowa do pracy i może w pełni realizować powierzone zadania. Jest to szczególnie ważne dla firmy, gdyż pomijany jest okres wdrożenia, a dodatkowo firma zyskuje sprawdzonego pracownika.
    Korzyści, jakie osiągają studenci biorący udział w programie są dość oczywiste: zdobywają umiejętności praktyczne oraz otrzymują możliwość podjęcia zatrudnienia w zawodzie. Korzyść osiąga także przedsiębiorstwo, które ma do dyspozycji nową grupę pracowników wnoszącą w pełni dostosowane i ukształtowane umiejętności.
12. Przeliczenie na pieniądze. Działanie długoterminowe
    Gdy projekt narodził się w głowach ludzi z Phoenix i został przedstawiony kierownictwu, nie musiano zbytnio zastanawiać się nad jego rentownością. Doświadczenia zachodnich firm, w tym spółki-matki, pokazywały zasadność tego rozwiązania, dlatego decyzja mogła być tylko pozytywna.
    Problemem dla firm natomiast może być (co odnosi się do całej filozofii polskiego rynku) uświadomienie sobie, że tego typu projekt nie jest działaniem jednorazowym, ale długoterminowym. Wierzy się, że wszystkie poczynione inwestycje nie pójdą na marne i w ostatecznym rozliczeniu przyniosą korzyści, a firma będzie kształtowała kadrę zdolną do podjęcia pracy na odpowiednim poziomie. Gdyby działania były jednorazowe, mogłoby się okazać, że to inwestycja nieopłacalna, ale przy założeniu że jest to proces ciągły, musi on zaowocować.
13. Obszar objęty programem
    Można zadać sobie pytanie, czy dla studentów biorących udział w programie zawsze znajdzie się miejsce w firmie, bo przecież nie można w nieskończoność zatrudniać specjalistów w jednej branży. Na to pytanie przedstawiciele firmy odpowiadają w następujący sposób: według obecnych planów program będzie obejmował studentów z obszarów automatyki i robotyki, ale planuje się, aby w przyszłości rozszerzyć zakres kierunków uczelni, z których to firma będzie kształcić swoją przyszła kadrę. Dzięki temu będzie można na bieżąco wychodzić naprzeciw oczekiwaniom i zapotrzebowaniom firmy. Z tego powodu rozważa się możliwość zmian kierunków czy wydziałów, które program będzie obejmował. Jednak póki co modele potrzeb firm (Phoenix i Volkswagen) są definiowane i na tę chwilę nie można jednoznacznie określić, które obszary w przyszłości zostaną objęte programem studiów dualnych. Partnerzy programu widzą także perspektywę na przyłączenie się do niego innych zainteresowanych pracodawców z Wielkopolski, co urealniło by możliwość kontynuowania kształcenia o profilu praktycznym na kilku różnych kierunkach.
14. Podsumowanie
    Program jest na etapie projektowania i trwają prace nad jego wdrożeniem. Uruchomienie tego nowatorskiego rozwiązania ma nastąpić wraz z początkiem roku akademickiego 2013/2014, choć rekrutacja do niego odbędzie się już wiosną roku 2013, spośród studentów pierwszego roku studiów. Obecnie firmy nie mają jeszcze wielu doświadczeń i wniosków w tym zakresie, jednak czerpiąc z blisko dwudziestoletniego doświadczenia spółki-matki Phoenix Contact można zaryzykować stwierdzenie, że znacząca większość z praktykantów zostanie w firmie po zakończeniu projektu.
    Póki co zespół projektowy skupia się na pokonywaniu kolejnych wyzwań, które w ostatecznych rozrachunku wpłyną na uruchomienie programu studiów dualnych. Plany są dalekosiężne i strony projektu wierzą, że to rozwiązanie będzie przynosiło rezultaty oraz że staną się przykładem dla innych firm, bo niesie to korzyści zarówno dla studentów, jak i dla przedsiębiorstw.